Klimaatadaptie in elk ontwerpplan!

Klimaatadaptatie is niet meer weg te denken binnen ons vakgebied van ontwerpers. Wateroverlast door intensieve(re) buien, lange(re) perioden van droogte, hoge(re) temperaturen; een greep van thema’s die regelmatig verschijnen in de media.  Ook in 2020 was de droogte alweer zichtbaar om ons heen. Het gaat de hele samenleving aan.

Droogte is een van de gevolgen van de klimaatverandering waar we mee te maken hebben. Op hoofdlijnen zijn de effecten te bundelen in drie componenten: 

  • Extremer weer met pieken van neerslag, stormen en droogte. Gevolgen hiervan zijn wateroverlast, watertekort, slechtere waterkwaliteit, natuurbranden, hitte(stress) en erosie.
  • Transformatie van de natuur. Gevolgen zijn bijvoorbeeld afname van de biodiversiteit, komst van plagen, risico voor volksgezondheid en komst van invasieve soorten.
  • Risico’s voor de waterveiligheid als gevolg van de zeespiegelstijging. Gevolgen zijn bijvoorbeeld overstromingen.

 

We moeten ons mondiaal inspannen om de klimaatverandering te remmen, maar tegelijk moeten we hiermee leren leven. Dit vraagt om te anticiperen op de effecten. Voor ons als ontwerpers een interessante uitdaging om met passende ontwerpoplossingen te komen om onze omgevingen geschikt te maken voor deze nieuwe condities. Wij vinden het noodzakelijk én uitdagend klimaatadaptatie te integreren in elk ontwerp. Als ontwerpers doen we dat met de intentie om de ruimte waarin we leven beter en aantrekkelijker te maken. De effecten worden op deze manier aanvaardbaar en hiermee bereiden we ons voor op de toekomst. We zetten de noodzaak in als kans voor een ontwerp, bijvoorbeeld door het zoveel mogelijk zichtbaar maken van de natuurlijke processen zodat er ook een brede bewustwording ontstaat van onze verbinding met de omgeving. 

Om een klimaatadaptatief ontwerpplan te maken is het van belang om goed te weten wat er speelt in een bepaald gebied, wat passende ontwerpoplossingen zijn en hoe je dit organiseert. 

Wat speelt er? 

De drie componenten van de klimaatverandering komen elk in meerdere en mindere mate terug op verschillende schaalniveaus. Gaat het om een omgevingsvisie in Hengelo, een nieuwe woonwijk in Someren, of een herinrichting van de openbare ruimte in Sint-Oedenrode, anticiperen op de effecten doen, en moeten, we overal. Het schaalniveau van een project bepaalt met welke componenten je te maken hebt. Als basis vinden wij het belangrijk om scherp in beeld te brengen wat waar speelt om hier op in te kunnen spelen. 

Niet alleen het schaalniveau bepaalt met welke componenten je te maken hebt, maar ook het type landschap en de context waarin het ligt. Het landschap dient als basis. Op de Veluwe in Rheden is het risico op oncontroleerbare natuurbranden groot, terwijl je in de delta in Altena de nadruk legt op watertekorten voor de landbouw. De plek bepaalt de agenda en ook de ontwerpoplossingen.

Onderzoek en ontwerp

Binnen ons bureau gebruiken we ontwerpend onderzoek om ideeën te testen. Na een fase van ophalen en analyseren, gaan we aan de slag met het bedenken van creatieve oplossingen. Deze ideeën leggen we terug bij onze opdrachtgever, maar het liefst ook in de samenleving. We betrekken hierbij allerlei partijen, zoals waterschappen, provincie, verschillende organisaties, maar juist ook bewoners en toekomstige gebruikers. Gezamenlijk komen we tot bewustwording en inzicht, eenduidige doelen, passende voorstellen en ontwerpoplossingen.

Passende ontwerpoplossingen per schaalniveau

Op het schaalniveau van een gemeente of regio maken we een visie en stellen we doelen op het gebied van klimaatadaptatie. Voor een omgevingsvisie kunnen dit bijvoorbeeld doelen zijn als het vasthouden van water in het buitengebied, het koppelen van economische dynamiek of de energietransitie aan de wateropgave en het anticiperen op droogte en hittestress. In de omgevingsvisie van Hengelo is bijvoorbeeld voorgesteld om nieuwe buffers aan te leggen voor wateropvang in het hoger gelegen deel van de stad om water langer te kunnen vasthouden. Om te anticiperen op droogte is in Schouwen-Duiveland een voorstel gedaan voor een gereguleerd permanent zoetwatermilieu. In de gemeente Rheden is een voorstel gedaan voor een vrije uitwisseling van alle dier- en plantensoorten tussen de IJssel en de Veluwe om een robuust netwerk van natuurgebieden te ontwikkelen en daarmee de biodiversiteit te verhogen. Met het derde component waterveiligheid hebben we minder te maken. Het komt aan bod en wordt geagendeerd in de visie. 

Op een lager schaalniveau bedden we klimaatadaptief ontwerp in bij verkavelingsplannen, landschapsontwerp en ontwerp van, al bestaande, openbare ruimte. Hier komen het eerste en tweede component beide aan bod, anticiperen op extremer weer en de transformatie van de natuur.  

 

Bij verkavelingsplannen zorgen we voor voldoende speelruimte in het plan, voor bijvoorbeeld het opvangen van regenwater en het maximaal infiltreren van regenwater in het groen. Onderdelen die daar aan bijdragen zijn zo min mogelijk verharding en het stimuleren van groene ruimten en tuinen op een originele manier. Zo hebben we in Berkel Enschot een informeel speelobject bedacht waar water de retentievoorziening ingebracht wordt. Daarnaast wordt er gekeken wat landschappelijk past op een locatie. Zo wordt er in Someren, in het stedenbouwkundig plan Groote Hoeven, geëxperimenteerd met holle wegen en het integreren van loopruimtes in de weg om nog grotere pieken van neerslag op te kunnen vangen. 

Een voorbeeld van klimaatadaptief ontwerp in een landschappelijke context is het rabattenbos in Veghel. Een oud en beproefd systeem dat ook nu goed werkt. De greppels in rabattenbossen worden in diverse landschappen al eeuwenlang gebruikt om (overtollig) water in natte gebieden op te vangen en (tijdelijk) vast te houden. Wij realiseren een nieuw rabattenbos in een stedelijke omgeving en combineren dat met struinroutes en uitdagende speelplekken.

Bij het ontwerp van de openbare ruimte in bestaande woonwijken vinden we de bewustwording enorm belangrijk om tot een goed resultaat te komen. We hebben in een woonwijk in Sint-Oedenrode in samenwerking met de bewoners een klimaatadaptief ontwerp gemaakt voor de openbare ruimte. En met ‘samen’, bedoelen we ook echt ‘samen’. Bewoners konden zelf ideeën aandragen en ook hun eigen ontwerp indienen. We hebben per straat en in buurtjes getekend aan de nieuwe inrichting. In de ontwerpen is het water zoveel mogelijk zichtbaar gemaakt en is geprobeerd zo min mogelijk verharding aan te leggen en het, waar mogelijk, groener te maken. De riolering wordt afgekoppeld en het regenwater wordt via een eigen systeem afgevoerd.

 

Met dergelijke projecten zorgen we er niet alleen voor dat doelstellingen worden opgesteld of maatregelen worden getroffen voor klimaatadaptatie, maar daarnaast zetten we iets in beweging om bewustwording te creëren. Op deze manier laten we klimaatadaptief ontwerp landen op de plek, maken we het ontwerp van iedereen èn toekomstbestendig. Daarmee proberen we altijd net een stap extra te zetten. 

Een greep uit onze voorbeelden:

  • Als de consensus is dat bodemdaling door veenoxidatie in een bepaald gebied een probleem is zoeken wij toch nog een keer op hoe groot dat probleem echt is. 
  • Als velen zeggen dat adaptatie aan verzilting een onafwendbare strategie is, maar anderen de nadelen daarvan beschrijven, komen wij met een discussievoorstel voor een permanent ‘zoetwatergebied’.
  • Als verantwoordelijke partijen aangeven dat ze weten hoe ze natuurbranden zullen aanpakken, vragen wij door of deze partijen ook rekening houden met onbeheersbare natuurbranden. 
  • Als techneuten komen met een civieltechnische oplossing voor het afvoeren van regenwater, bedenken wij een meer natuurlijke oplossing waarbij het proces zoveel mogelijk zichtbaar gemaakt wordt.

 

Geïnspireerd door ons verhaal?

Neem contact op met Loes van Schie en we vertellen u meer.

 

Intressant artikel? Abonneer je op onze gratis nieuwsbrief!

Naam